Yurtimizda xalq deputatlari kengashlari faoliyatini yanada takomillashtirish, hududiy boshqaruvni «aholi manfaatlariga xizmat qilish» tamoyili asosida yo‘lga qo‘yish va mahalliy kengashlarning mahalliy ijro etuvchi organlar bilan o‘zaro hamkorligini ta’minlash hamda xalq deputatlari Kengashlari tomonidan o‘z vakolatlarini samarali amalga oshirishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratilmoqda.

Shu asnoda aholini xalq deputatlari kengashlari faoliyati bilan bog‘liq qator savollar qiziqtirmoqda. Quyida savollarning asosiylari va ularga berilgan javoblar xususida to‘xtalib o‘tishni joiz deb bildik.

1. Xalq deputatlari Kengashlari o‘zi qanday davlat organi hisoblanadi?

Qonunchilikka ko‘ra, viloyatlar, tumanlar va shaharlarda (tumanga bo‘ysunadigan shaharlardan tashqari) xalq deputatlari Kengashlari davlat hokimiyati vakillik organlaridir.

Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi O‘zbekiston Respublikasining Saylov kodeksiga muvofiq viloyat, tuman, shahar aholisi tomonidan saylanadigan xalq deputatlaridan iborat bo‘ladi.

2. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga asosan xalq deputatlari Kengashlarining vakolatlariga nimalar kiradi?

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga asosan xalq deputatlari Kengashlarining vakolatlari quyidagilardan iborat:

1) tegishli mahalliy byudjetlarni ko‘rib chiqish va qabul qilish, ularning ijro etilishi ustidan nazoratni amalga oshirish;

2) hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish va aholini ijtimoiy himoya qilish dasturlarini tasdiqlash;

3) hokimni lavozimga tasdiqlash, uning faoliyati to‘g‘risidagi hisobotlarni eshitish;

4) O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlarida nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshirish.

3. Xalq deputatlari Kengashlari qanday hujjatlar qabul qiladi va ular qachondan boshlab kuchga kiradi?

Xalq deputatlari Kengashlari o‘z vakolatlari doirasida tegishli hududdagi barcha tashkilotlar, shuningdek mansabdor shaxslar va fuqarolar tomonidan bajarilishi majburiy bo‘lgan qarorlar qabul qiladi.

Xalq deputatlari Kengashlari qabul qilgan hujjatlar, agar ana shu hujjatlarda boshqa tartib belgilanmagan bo‘lsa, imzolangan vaqtdan boshlab kuchga kiradi. Xalq deputatlari Kengashlarining normativ-huquqiy tusdagi hujjatlari, agar hujjatlarning o‘zida kechroq muddat ko‘rsatilmagan bo‘lsa, rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.

4. Xalq deputatlari Kengashlarining faoliyatining iqtisodiy asosini qanday mulk shakllari tashkil etadi?

Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlari faoliyatining iqtisodiy asosini ma’muriy-hududiy tuzilmalarning davlat mulki (kommunal mulk) hamda viloyat, tuman va shaharda mavjud bo‘lib, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishga xizmat qiluvchi boshqa mulk tashkil etadi.

5. Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi byudjetdan tashqari jamg‘armalar tashkil etishi mumkinmi?

Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi byudjetdan tashqari jamg‘armalar tashkil etishi mumkin, ularga quyidagilar kiritiladi:

fuqarolar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning, bundan byudjet tashkilotlari mustasno, ixtiyoriy badallari va xayriyalari;

qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa byudjetdan tashqari mablag‘lar.

6. Xalq deputatlari Kengashlari qanday ob’ektlarni vaqtincha yoki doimiy egalik qilish va foydalanish uchun berishi mumkin?

Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi hamda viloyat, tuman, shahar hokimi tegishli viloyat, tuman, shahar mulkida bo‘lgan ob’ektlarni O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilgan tartibda va doirada vaqtincha yoki doimiy egalik qilish va foydalanish uchun berishga haqlidir.

7. Xalq deputatlari Kengashlari er uchastkalarini olib qo‘yish to‘g‘risida qaror qabul qilishga haqlimi?

Qonunda nazarda tutilgan hollarda, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlari er uchastkasini yoki uning bir qismini kompensatsiya evaziga jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yish to‘g‘risida qarorlar qabul qilishga haqlidir.

Shu bilan birga, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlari jismoniy va yuridik shaxslarga tegishincha meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish, doimiy egalik qilish, doimiy foydalanish, muddatli (vaqtincha) foydalanish yoki ijara huquqi asosida tegishli bo‘lgan er uchastkalarini kompensatsiya evaziga jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yish va olib qo‘yilgan er uchastkalarida joylashgan ko‘chmas mulk ob’ektlarini buzib tashlash to‘g‘risida qarorlar qabul qiladi.

8. Xalq deputatlari Kengashlari asosiy ish shakli nimadan iborat?

Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashining asosiy ish shakli sessiyadir.

Xalq deputatlari Kengashining sessiyasi, basharti unda jami deputatlarning kamida uchdan ikki qismi ishtirok etsa, vakolatli hisoblanadi. Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashi sessiyasida muhokama qilinayotgan masalalar bo‘yicha ochiq yoki yashirin ovoz berish orqali, deputatlar umumiy sonining ko‘pchilik ovozi bilan qonunda to‘g‘ridan-to‘g‘ri nazarda tutilgan masalalar bo‘yicha esa deputatlar umumiy sonining uchdan ikki qismidan ko‘prog‘ining ovozi bilan qaror qabul qilinadi.

9. Xalq deputatlari viloyat Kengashlari xalq deputatlari tuman, shahar Kengashining qarorlarini bekor qilishga haqlimi?

Qonunchilikka ko‘ra, xalq deputatlari viloyat Kengashlari xalq deputatlari tuman, shahar Kengashining O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga mos kelmaydigan qarorlarini bekor qilish huquqiga egadir.

10. Xalq deputatlari Kengashlari tegishli hududda sudlar raislarining qanday mazmundagi axborotini eshitadi va uning natijasi nima bo‘ladi?

Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari bir yilda kamida bir marta o‘z majlisida viloyatlar va Toshkent shahar, tumanlararo, tuman (shahar) sudlari raislarining tegishli sudning fuqarolar huquqlari va erkinliklarini, shuningdek, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning huquqlari hamda qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini sud yo‘li bilan himoya qilishni amalga oshirishga doir faoliyati to‘g‘risidagi axborotini eshitadi. Xalq deputatlari Kengashining mazkur masala yuzasidan qarori O‘zbekiston Respublikasi Sudьyalar oliy kengashiga yuboriladi.