Сўнгги йилларда халқ депутатлари маҳаллий Кенгашларининг ваколатлари кенгайиб, уларнинг ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш ва аҳолини ижтимоий ҳимоя қилишга оид масалалардаги ўрни мустаҳкамланди. Шу билан бирга, депутатлар ўз ваколатларини амалга оширишда қонунчилик талабларига қатъий риоя этиши лозим. Мазкур тартиб маҳаллий Кенгаш депутатини дахлсизлик ҳуқуқидан маҳрум қилишга оид масалаларни қонунчиликка мувофиқ, ягона амалиёт асосида кўриб чиқишни белгилайди.

Депутатнинг дахлсизлик ҳуқуқи нимани англатади?

Маҳаллий Кенгаш депутати тегишли маҳаллий Кенгаш розилигисиз ўзи сайланган ҳудудда жиноий жавобгарликка тортилиши, ушлаб турилиши, қамоққа олиниши ёки суд тартибида бериладиган маъмурий жазога тортилиши мумкин эмас. Шунингдек, депутат маҳаллий Кенгашда овоз бериш чоғида фикр билдирганлиги ёки ўз нуқтаи назарини баён этганлиги учун, ваколат муддати тугаганидан кейин ҳам жавобгарликка тортилиши мумкин эмас.

Дахлсизлик ҳуқуқидан маҳрум қилиш масаласи қачон кўриб чиқилади?

Депутатни жиноий жавобгарликка тортиш, ушлаб туриш, қамоққа олиш ёки унга нисбатан суд тартибида маъмурий жазо қўллаш учун тегишли прокурор ёки юқори турувчи прокурор томонидан тақдимнома киритилади. Мазкур тақдимнома маҳаллий Кенгаш томонидан ўн кун ичида кўриб чиқилиши шарт.

Тақдимномада нималар бўлиши керак?

Прокурор тақдимномасида ишни юритаётган ваколатли орган ҳақида маълумот, жиноят ёки маъмурий ҳуқуқбузарликнинг тафсилотлари, содир этилган вақт ва жой, депутатни дахлсизлик ҳуқуқидан маҳрум қилиш учун аниқ асослар, унинг қилмишига оид ҳолатлар, шунингдек амалга оширилиши режалаштирилган процессуал ҳаракатлар тўлиқ кўрсатилиши лозим. Тақдимнома маҳаллий Кенгаш котибиятида рўйхатга олинган кундан бошлаб расман тақдим этилган деб ҳисобланади.

Тақдимнома аввало қаерда кўриб чиқилади?

Прокурор тақдимномаси маҳаллий Кенгаш раисига тақдим этилгандан кейин, у Регламент ва депутатлик одоби масалалари бўйича доимий комиссияга юборилади. Зарур ҳолларда бошқа доимий комиссия ҳам жалб қилиниши мумкин. Комиссия тақдимномани икки иш куни ичида ёпиқ тарзда муҳокама қилади. Бу муҳокамада ўзига нисбатан тақдимнома киритилган депутат ҳам иштирок этади.

Депутатнинг бу жараёндаги ҳуқуқлари

Ўзига нисбатан тақдимнома киритилган депутат тақдимнома мазмуни билан танишиш, эътироз билдириш, шикоят қилиш, ҳужжатлар ва бошқа материаллар тақдим этиш ҳуқуқига эга. Шу билан бирга, унинг зиммасига ўз айбсизлигини исботлаш мажбурияти юкланмайди.

Комиссия қандай қарор қабул қилади?

Комиссия тақдимномани кўриб чиқиб, баённома шаклида қарор қабул қилади. Унда ишнинг мазмуни, жиноят ёки ҳуқуқбузарлик ҳақидаги маълумотлар, депутатни дахлсизлик ҳуқуқидан маҳрум қилиш учун асослар, муҳокама жараёнида билдирилган фикрлар ва овоз бериш натижалари акс эттирилади. Комиссия қарори комиссия аъзолари умумий сонининг кўпчилик овози билан қабул қилинади.

Масала маҳаллий Кенгаш сессиясида қандай кўриб чиқилади?

Комиссияда дастлабки муҳокамадан кейин масала маҳаллий Кенгаш сессияси кун тартибига киритилади. Сессияда ўзига нисбатан тақдимнома киритилган депутат, шунингдек тақдимномани киритган прокурор ёки унинг ўринбосари иштирок этиши лозим. Муҳокама якунлари бўйича депутатни дахлсизлик ҳуқуқидан маҳрум қилишга розилик бериш ёки рад этиш масаласи овозга қўйилади. Қарор депутатлар умумий сонининг кўпчилик овози билан қабул қилинади.

Сессия қарорида нималар кўрсатилади?

Сессия қарорида тақдимнома киритилган сана ва рақами, прокурор ҳақида маълумот, иш юритаётган ваколатли орган, жиноят ёки ҳуқуқбузарликнинг вақти ва жойи, депутатнинг қилмишига оид асослар, комиссия муҳокамаси натижалари ҳамда дахлсизлик ҳуқуқидан маҳрум қилишга розилик бериш ёки рад этиш бўйича асослантирилган хулоса кўрсатилиши шарт. Қарор расмийлаштирилгандан кейин дарҳол тегишли прокурорга юборилади.

Жараёнда қандай чекловлар мавжуд?

Маҳаллий Кенгашлар томонидан мазкур масалани кўриб чиқишда терговга қадар текширув, суриштирув ёки тергов органи иш юритувида бўлган муайян ишлар ва материалларга аралашишга йўл қўйилмайди. Шунингдек, ишга оид махфий маълумотларни ошкор этган шахслар қонунчиликда белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

Шикоят қилиш ҳуқуқи

Ўзига нисбатан тақдимнома киритилган депутат маҳаллий Кенгашнинг уни дахлсизлик ҳуқуқидан маҳрум қилишга розилик бериш тўғрисидаги қарори устидан юқори турувчи маҳаллий Кенгашга, Олий Мажлис Сенатига ёки судга шикоят қилиши мумкин.